Zekat Kimlere Verilir, Kimlere Verilmez?

İslam dininde toplumsal adaletin ve kardeşliğin simgesi olan zekat; dinen zengin sayılan Müslümanların, belirli şartları taşıyan mallarından her yıl belli bir payı ihtiyaç sahiplerine ulaştırmasını emreden farz bir ibadettir. Zekat mükellefi olan bireylerin ibadetlerini eksiksiz yerine getirebilmesi için en önemli aşama, bu mali yardımın kimlere ulaştırılabileceğini ve kimlere verilemeyeceğini doğru bilmektir. 

Peki, zekat verme şartları nelerdir, zekât kimlere verilir kimlere verilmez, toruna zekat düşer mi ve zekat ne zaman verilir? İlgili fıkhi kaynaklar doğrultusunda konunun tüm detaylarını birlikte inceleyelim. 

Zekat Verme Şartları Nelerdir?

Bir kimseye zekat vermenin farz olabilmesi ve verilen zekâtın geçerli sayılması için belirli şartların bir arada bulunması gerekir: 

• Müslüman Olmak: Zekat, İslam dininin şartlarından biri olup yalnızca Müslümanlar için bağlayıcıdır.
• Akıl Sağlığı ve Bülûğ (Ergenlik): Zekat mükellefinin akıl sağlığının yerinde olması ve ergenlik çağına ermiş bulunması esastır.
• Nisap Miktarı Mala Sahip Olmak: Temel ihtiyaçlar ve vadesi gelmiş borçlar dışında 80.18 gram altın veya buna denk nakit, döviz ya da ticaret malına sahip olmak gerekir.
• Havelân-ı Havl (1 Yılın Geçmesi): Nisap miktarına ulaşan varlığın üzerinden tam 1 kamerî yılın (354 gün) geçmiş olması lazımdır.
• Tam Mülkiyet: Mal üzerinde kişinin fiilen ve hukuken tasarruf yetkisinin bulunması şarttır. 
   

Zekat Kimlere Verilir?

 Fıkhi ölçülere göre zekat verilebilecek kişiler şunlardır: 

• Fakirler ve Düşkünler (Miskinler): Dinen zengin sayılmayan, temel geçim kaynakları yetersiz veya hiçbir geliri bulunmayan kişiler.
• Borçlular (Garimîn): Borcunu ödediğinde elinde nisap miktarı mal kalmayan ya da borcunu kapatacak mali gücü olmayanlar.
• Yolda Kalmışlar (İbnü's-Sebîl): Memleketinde malı olsa dahi yolculuk sırasında parasız kalmış, memleketine dönemeyen kişiler.
• İlim Talebeleri: Geçim sıkıntısı çeken ve ilim tahsil eden ihtiyaç sahibi öğrenciler.
• İhtiyaç Sahibi Yakın Akrabalar: Kişinin bakmakla yükümlü olmadığı; ayrı hanede yaşayan ve yoksul olan kardeşler (kız veya erkek), amcalar, dayılar, teyzeler, halalar ve onların muhtaç çocukları. İhtiyaç sahibi akrabayı gözetmek sıla-i rahim sevabı da kazandırdığı için önceliklidir.

İslam fıkhına göre aralarında nafaka yükümlülüğü ve doğrudan kan/mal bağı bulunan kişilere zekât verilmesi caiz değildir. Zira bu kişilere verilen zekatın faydası dolaylı yoldan mükellefin kendi mal varlığına dönmektedir.

• ✓ Usûl (Üst Soy): Anne, baba, büyükanne ve büyükbabalara zekat verilmez.
• ✓ Fürû (Alt Soy): Çocuklara ve torunlara zekat verilmez (Toruna zekat verilir mi? sorusunun cevabı fıkhen hayırdır; alt soya zekat düşmez).
• ✓ Eşler: Karı ve koca birbirine zekat veremez.
• ✓ Dinen Zengin Olanlar: Asli ihtiyaçları dışında nisap miktarı mala sahip kimselere ve bu kişilerin ergenlik çağına girmemiş küçük çocuklarına zekat verilmez.
• ✓ Müslüman Olmayanlar: Zekat, Müslüman yoksulların hakkı kabul edildiğinden gayrimüslimlere verilmez.
• ✓ Kamu Yararına Yapılan Cami, Çeşme, Okul vb. İmar İşleri: Zekatın geçerli olması için temlik (zekatın doğrudan ihtiyaç sahibinin mülkiyetine geçirilmesi) şart olduğundan, binaların inşaatına veya kurum giderlerine doğrudan zekat sarf edilemez.

Zekat Ne Zaman Verilir?

Zekat vermek için belirlenmiş sabit tek bir ay veya gün bulunmamaktadır.

• Farz Olma Vakti: Nisap miktarı mala ulaşıldığı tarihin üzerinden tam 1 kamerî yılın dolmasıyla zekat borcu doğar ve geciktirilmeden ödenmelidir. 
• Ramazan Ayı Tercihi: Birçok Müslüman, bu mübarek ayın manevi bereketi ve sevaplarının katbekat fazla olması sebebiyle zekat hesaplamasını ve dağıtımını Ramazan ayına denk getirmeyi tercih eder. 
• Peşin (Avans) Verme: Yılı dolmadan önce de ihtiyaç sahiplerine peşin olarak zekat verilebilir ve yılı dolduğunda hesaptan mahsup edilebilir. 

Zekat Nasıl Verilir?

Zekat iki temel yöntemle hak sahiplerine ulaştırılabilir:
​