Zekat Nedir? Zekat Hesaplama, Şartları Nelerdir?

İslam’ın beş temel şartından biri olan zekat; toplumsal adaleti tesis eden, zengin ile yoksul arasındaki gelir uçurumunu azaltarak kardeşlik bağlarını kuvvetlendiren en kapsamlı mali ibadettir. Bireyin malını manevi kirlerden arındıran ve kazancına bereket katan zekat, dinen zengin sayılan Müslümanların ihtiyaç sahiplerine karşı yerine getirmesi gereken kesin bir mükellefiyettir.
 

Zekat Nedir ve Ne Demektir?
 

Sözlükte "artma, çoğalma, arınma ve bereket" anlamlarına gelen zekat; dinen zengin sayılan Müslümanların, belirli şartları taşıyan mallarından her yıl belli bir payı hak sahiplerine vermesidir. Hicretin ikinci yılında Medine’de farz kılınan zekat, İslam dininde hem bireysel arınmanın hem de kurumsal yardımlaşmanın temel direğidir.

Zekat ve Sadakanın Arasındaki Fark Nedir? 

Zekat: Dinen zenginlik sınırı olan nisap miktarına ulaşmış kişilere farz olan, belirli bir oranda (genellikle kırkta bir veya %2,5) ve yılda bir defa verilmesi zorunlu mali bir ibadettir. 

Sadaka: Herhangi bir miktar, zaman ve nisap şartı bulunmaksızın, kişinin tamamen kendi isteğiyle Allah rızası için yaptığı her türlü maddi ve manevi yardımı kapsayan nafile veya sünnet bir iyiliktir. 

Zekat mükellefiyetinin geçerli olabilmesi için hem şahısta hem de elde bulunan varlıkta aranan fıkhi kriterlerin sağlanması gerekir.
 

Kimler Zekat Vermekle Yükümlüdür? (Zekatın Şartları)
 

Zekatın bir kişiye farz olabilmesi ve ödenen zekatın geçerli sayılması için belirli şartlar bulunmaktadır. 

Zekat Mükellefi Olmanın Şartları: 

• Müslüman olmak, 
• Akıl sağlığı yerinde olmak ve ergenlik (bülûğ) çağına ermiş bulunmak, 
• Hür olmak, 
• Asli ihtiyaçları ve vadesi gelmiş borçları dışında nisap miktarı mala veya paraya sahip olmak. 

Malda Aranan Şartlar:
 

• Nisap Miktarına Ulaşması: Malın dinen belirlenen asgari zenginlik ölçüsüne ulaşması. 
• Nâmî (Artıcı/Gelir Getirici) Olması: Malın altın, gümüş, nakit para, döviz, ticaret emtiası veya hayvan gibi çoğalma, gelir sağlama potansiyeli taşıması. 
• Havelân-ı Havl (Bir Yılın Geçmesi): Nisap miktarına ulaşan malın üzerinden tam bir kamerî yılın (354 gün) geçmiş olması. 
• Tam Mülkiyet: Kişinin mal üzerinde fiilen ve hukuken tam tasarruf yetkisine sahip bulunması. 

Zekat yükümlülüğünü başlatan temel ölçüt ise nisap miktarıdır.
 

Zekat Nisap Miktarı Nedir ve Ne Kadardır? 
 

Nisap; İslam fıkhında bir kimsenin dinen zengin sayılabilmesi ve zekat vermekle mükellef olması için sahip olması gereken asgari zenginlik sınırıdır. 
Altın ve Para İçin Nisap Ölçüsü: Temel ihtiyaçlar ve varsa mevcut borçlar düşüldükten sonra elde kalan nakit para, döviz, altın, gümüş ve ticari malların toplam piyasa değerinin 80.18 gram altın (veya 561.2 gram gümüş) karşılığına ulaşması gerekir. 
Asli İhtiyaçlar (Havâic-i Asliyye): Kişinin bizzat oturduğu ev, bindiği binek aracı, ev eşyaları, mesleki aletleri ve ailesinin temel geçim giderleri asli ihtiyaç sayılır; bu varlıklar nisap hesabına dahil edilmez.


Nisap sınırını aşan ve üzerinden bir kamerî yıl geçen birikimler için sıra hesaplama aşamasına gelir. 

Zekat Hesaplama: Altında ve Nakit Parada Zekat Nasıl Hesaplanır?
 

Zekat hesaplanırken eldeki tüm zekata tabi varlıklar (altın, nakit, döviz, hisse senetleri, ticari emtia) tek bir havuzda toplanır, vadesi gelmiş borçlar düşüldükten sonra kalan net tutar üzerinden oran belirlenir.


Altında Zekat Hesaplama: Kişinin birikim veya ziynet amaçlı bulundurduğu altın miktarı 80.18 gram ve üzerinde ise, toplam altının 1/40’ı (yüzde 2,5’i) zekat olarak verilir. 
Nakit Para, Döviz ve Ticaret Mallarında Zekat: Bankadaki mevduatlar, nakit birikimler, dövizler ve satılmak üzere elde bulundurulan ticari malların piyasa değeri üzerinden yine %2,5 (kırkta bir) oranında zekat ödenir. 
Toprak Ürünlerinde Zekat (Öşür): Masrafsız (yağmur/nehir suyu ile) sulanan arazilerde onda bir (%10), emek ve masrafla sulanan arazilerde ise yirmide bir (%5) oranında öşür verilir. 
Küçükbaş ve Büyükbaş Hayvanlar: Hayvanların zekatı, belirlenen özel fıkhi cetvellere göre adet üzerinden hesaplanır. 

Hesaplanan zekatın zamanında ve usulüne uygun ödenmesi büyük önem taşır. 

Zekat Ne Zaman Verilir? 

Zekat vermek için belirlenmiş sabit tek bir ay yoktur. Zekatın farz olma anı, nisap miktarı mala sahip olunduğu tarihten itibaren tam 1 kamerî yılın dolmasıdır. 

Ramazan Ayı Tercihi: Birçok Müslüman, bu ayın manevi iklimi ve sevapların katlanması sebebiyle zekat dönemini Ramazan ayına denk getirmeyi tercih eder. 

Vakti Geldiğinde Ertelememek: Yılı dolan zekat borcu geciktirilmeden ödenmelidir; ancak istenirse yılı dolmadan önce peşin (avans) olarak da verilebilir. 

Zekatın geçerli olması için dinen belirlenen doğru kişilere teslim edilmesi şarttır.
 

Zekat Kimlere Düşer, Kimlere Verilmez? 

Zekat Verilebilecek Kişiler (Kimlere Düşer?):

• Yoksullar ve hiçbir geliri olmayan düşkünler (miskinler), 
• Borçlular (borcunu ödeyemeyecek durumda olanlar), 
• Yolda kalmış, memleketine dönemeyen yolcular, 
• İlim tahsil eden ihtiyaç sahibi öğrenciler ve medrese talebeleri, 
• Dinen ihtiyaç sahibi olan kardeşler, teyzeler, amcalar, halalar ve dayılar. 

Zekat Verilemeyecek Kişiler:
 

• Üst Soy (Usûl): Anne, baba, büyükanne ve büyükbaba, 
• Alt Soy (Fürû): Çocuklar ve torunlar, 
• Eş: Karı ve koca birbirine zekat veremez, 
• Dinen Zengin Olanlar: Nisap miktarı mala sahip zenginler ve onların küçük çocukları, 
• Müslüman Olmayanlar. 

Zekat ibadetini yerine getirirken yardımların gerçek ihtiyaç sahiplerine güvenle ulaşması esastır.


Türk Kızılay Zekat Bağışı Nasıl Yapılır? 

Türk Kızılay; fıkhi kurallara ve bağışçı şartlarına tam riayet ederek zekat emanetlerinizi ihtiyaç sahiplerine ulaştırmaktadır. Kızılay uzmanlarının yürüttüğü sosyal incelemelerle belirlenen dar gelirli aileler, afetzedeler, yetimler, hastalar ve aşevlerinden faydalanan muhtaçlar zekat bağışlarınızla desteklenmektedir.
 

Zekatınızı Türk Kızılay güvencesiyle ulaştırmak için: 

Online Bağış: bagis.kizilay.org.tr web sitesi üzerinden 7/24 kredi kartı veya banka kartı ile güvenli zekat bağışında bulunabilirsiniz. 
Banka / Havale - EFT: Kızılay’ın anlaşmalı banka hesap numaralarına açıklama kısmına "ZEKAT" ve iletişim bilgilerinizi yazarak bağışınızı gönderebilirsiniz. 
Kızılay Mobil Uygulaması: Akıllı cihazınıza indireceğiniz mobil uygulama üzerinden bağışınızı kolayca tamamlayabilirsiniz. 
Şube ve Temsilcilikler: Türkiye genelindeki Kızılay şubeleri ve temsilciliklerinden makbuz karşılığı elden teslim edebilirsiniz.